Skip Navigation Links
Destpêk
Nivîsar
Ziman
Peyvistan
Helbest
Çîrok
Mamik
Leyistok
Çandî
Kurdîgeh
Pêwendî
Arşîv
Skip Navigation Links
Zinarê Ednanê Melleyî
 
Me Kurdan hêşta zimanekê pîvankî nîne---مە کوردان ھێشتا زمانەکێ پیڤانکی نینە
2014-07-20 10:02
Zinarê Ednanê Melleyî
info@kurdigeh.com

Ziman wekî deryayê ye. Hindî mirov di vê deryayê da melevantir dibit, mirov pitir bi ser mezinahîya wê hildibit.

Hindî mirov di zimanî da şarezatir dibit, mirov pitir bi ser mezinahî û hinêra wî hildibit.

Helbestvan ê Îranî, Ehmedê Şamilo, di vê meseleyê da xweş gotîye. Wî digot ko dema ew hêşta ciwanek bû, wî hizir dikir ziman di dest ên wî da hevîrek ê ron e û wî çawa divêt dê wesa li wî bikit.

Lê hindî ew mezintir dibû, wî ziman pitir wekî şayekî didît, û xwe li ber wî şayî gelek biçûktir didît.

Helbet ez bawer nakim ziman ê wî ko Farisî ye û hema çi ziman ên dî yên vê dinyayê hindî ziman ê me arêşe hebin.

Ez behsa ziman ê nivîsînê dikim, ne ziman ê axivtinê. Arêşe di ziman ê axivtinê da kêmtir hene. Lê ez behsa ziman ê nivîsînê dikim.

Helbet tixubek ê berçav di navber a axivtinê û nivîsînê da heye. Ez bawer nakim çi milet ên dinyayê ka çawa diaxivin wesa binivîsin jî.

Jibo nimûne, Faris dibêjin "sub bê xeyr", lê dinivîsin "صبح بخیر" (subih bîxeyr). Ingilîz dibêjin "zu" (bi Z ya fis), lê dinivîsin "though".

Yanî ew şeş pîtan jibo du dengan bi rêz dikin. Min hindek caran hiş û hizr ên xwe berdan ser vê meseleyê di hindek ziman ên dî yên Ewropayî da û ew jî her wesa derkevtin. Lê gelek caran gilî û gazinde ji ber rênvîsê jibo min diên. Me divêt hema ka em çawa diaxivîn wesa binivîsîn jî. Lê ev şaş e û qet nabit. Em dibêjîn "ed zanim", lê em dinivîsîn "ez dizanim". Ev dirist e.

Xelkê me hemî wesa dikin. Lê xelk ê me, ji wan jî nivîser, jibo hemî tiştan razî nînin wesa bikin. Çima? Ew jî nizanin! Jibo mînak, em dibêjîn "wî gotê" û her eynî wê dinivîsîn jî. Dibê em binivîsîn "wî got wê". Zimanê me hêşta gelek vemayî ye.

Merema min ew e ko hêşta me ji bo wî çi tiştek ê weha baş nekirîye. Ez gelek caran dibînim ko hêşta zimanvanên me jî li ser gelek tiştan yek nînin. Vêca rewa ye ko ez ji Şamiloyî jî pitir xwe li ber hinêrên zimanî biçûktir bibînim.

Ne tenê ji ber wê ko ew gelek şareza bû, lê ji ber wê jî ko ziman ê me jî hêşta negehiştîye çi binecihan. Me Kurdan hêşta zimanek ê pîvankî nîne. Ne tenê zimanek, hêşta me Kirmancîyeka pîvankî nîne ko em Kirmanc li gor wê binivîsîn. Herçende ez gelek ji xwandin û hizrîn ên zimanî hez dikim û gelek caran li ser wî diaxivim û kêm caran dinvîsim jî, lê ez roj bi roj xwe li ber zimanî gelek biçûktir dibînim. Lewma jî min kêm li ser zimanî nivîsîye. Lê min biryar daye ko ez êdî her heftîyê carekê li ser wî binivîsim. Ez dê her carekê li ser arêşeyekê û li dû zanîna xwe binivîsim. Me nav ê vê quncikê kir "PÊL", û me divêt ev nivîsar ên me wekî tîran bigehin armanc ên xwe. Ez hîvîdar im ev tîr şaş neçin!!

Ev quncik bi pîtên Aramî li rojname ya Warê diêt weşandin.

----------------
::.. Zinarê Ednanê Melayî
------------------------------

زمان وەكى دەريايێ يە. هندى مرۆڤ د ڤێ دەريايێ دا مەلەڤانتر دبت، مرۆڤ بتر ب سەر مەزناهى يا وێ هلدبت. هندى مرۆڤ د زمانى دا شارەزاتر دبت، مرۆڤ بتر ب سەر مەزناهى ئوو هنێرا وى هلدبت. هەلبەستڤانێ ئيرانى ئەحمەدێ شاملۆ د ڤێ مەسەلەيێ دا خوەش گۆتيە. وى دگۆت كۆ دەما ئەو هێشتا جوانەك بوو، وى هزر دكر زمان د دەستێن وى دا هەڤيرەكێ رۆنە ئوو وى چاوا دڤێت دێ وەسا ل وى بكت. لێ هندى ئەو مەزنتر دبوو، وى زمان بتر وەكى شايەكى دديت، ئوو خوە ل بەر وى شايى گەلەك بچووكتر دديت. هەلبەت ئەز باوەر ناكم زمانێ وى كۆ فارسى يە ئوو هەما چ زمانێن دى يێن ڤێ دنيايێ هندى زمانێ مە ئارێشە هەبن. ئەز بەحسا زمانێ نڤيسينێ دكم، نە زمانێ ئاخڤتنێ. ئارێشە د زمانێ ئاخڤتنێ دا كێمتر هەنە. لێ ئەز بەحسا زمانێ نڤيسينێ دكم. هەلبەت تخوبەكێ بەرچاڤ د ناڤبەرا ئاخڤتنێ ئوو نڤيسينێ دا هەيە. ئەز باوەر ناكم چ ملەتێن دنيايێ كا چاوا دئاخڤن وەسا بنڤيسن ژى. ژبۆ نموونە، فارس دبێژن "سوب بێ خەير"، لێ دنڤيسن "صبح بخير". ئنگليز دبێژن "ذو" لێ دنڤيسن "though". يەعنى ئەو شەش پيتان ژبۆ دو دەنگان ب رێز دكن. من هندەك جاران هش ئوو هزرێن خوە بەردان سەر ڤێ مەسەلەيێ د هندەك زمانێن دى يێن ئەورۆپايى دا ئوو ئەو ژى هەر وەسا دةركەڤتن. لێ گەلەك جاران گلى ئوو گازندە ژ بەر رێنڤيسێ ژبۆ من دئێن. مە دڤێت هەما كا ئەم چاوا دئاخڤين وەسا بنڤيسين ژى. لێ ئەڤ شاشە ئوو قەت نابت. ئەم دبێژين "ئەد زانم"، لێ ئەم دنڤيسين "ئەز دزانم". ئەڤ درستە. خةلكێ مە هەمى وەسا دكن. لێ خەلكێ مە، ژ وان ژى نڤيسەر، ژبۆ هەمى تشتان رازى نينن وەسا بكن. چما؟! ئەو ژى نزانن! ژبۆ ميناك، ئەم دبێژين "وى گۆتێ" ئوو هەر عەينى وێ دنڤيسين ژى. دبێ ئەم بنڤيسين "وى گۆت وی/وێ". زمانێ مە هێشتا گەلەك ڤەمايى يە. مەرەما من ئەوە كۆ هێشتا مە ژبۆ وى چ تشتەكێ وەها باش نەكريە. ئەز گەلەك جاران دبينم كۆ هێشتا زمانڤانێن مە ژى ل سەر گەلەك تشتان ئێك نينن. ڤێجا رەوا يە كۆ ئەز ژ شاملۆيى ژى بتر خوە ل بەر هنێرێن زمانى بچووكتر ببينم. نە تەنێ ژ بەر وێ كۆ ئەو گەلەك شارەزا بوو، لێ ژ بەر وێ ژى كۆ زمانێ مە ژى هێشتا نەگەهشتيە چ بنەجهان. مە كوردان هێشتا زمانةكێ پيڤانكى نينە. نە تەنێ زمانةك، هێشتا مە كرمانجيەكا پيڤانكى نينە كۆ ئەم كرمانج ل گۆر وێ بنڤيسين. هەرچەندە ئەز گەلەك ژ خواندن ئوو هزرينێن زمانى حەز دكم ئوو گەلەك جاران ل سەر وى دئاخڤم ئوو كێم جاران دنڤيسم ژى، لێ ئەز رۆژ ب رۆژ خوە ل بەر زمانى گەلەك بچووكتر دبينم. لەوما ژى من كێم ل سەر زمانى نڤيسيە. لێ من بريار دايە كۆ ئەز ئێدى هەر حەفتيێ جارەكێ ل سەر وى بنڤيسم. ئەز دێ هەر جارەكێ ل سەر ئارێشەيەكێ ئوو ل دوو زانينا خوە بنڤيسم. مە ناڤێ ڤێ قونجكێ كر "پێل"، ئوو مە دڤێت ئەڤ نڤيسارێن مە وەكى تيران بگەهن ئارمانجێن خوە. ئەز هيڤيدارم ئەڤ تير شاش نەچن!!