Skip Navigation Links
Destpêk
Nivîsar
Ziman
Peyvistan
Helbest
Çîrok
Mamik
Leyistok
Çandî
Kurdîgeh
Pêwendî
Arşîv
Skip Navigation Links
 
Kovara Wêje û Rexneyê bi hejmara xwe ya yekemîn derket pêşberî xwendevanan
2014-01-07 20:33
Kurdîgeh - Kurdistan
info@kurdigeh.com
Kovara çarmehî û xwerû kurdî Wêje û Rexne, li Diyarbekirê ji hêla komeke xwendevan û nivîskarên wêjeya kurdî ve hate çapkirin. Kovar, bi hejmara xwe ya pêşîn, li pirtûkfiroşan li benda xwendevanên xwe ye.

Wêjeya kurdî ku roj bi roj hem ji hêla hejmarî ve, hem jî ji hêla naverokî ve xwedî pêşveçûneke mezin e, rê li ber lêkolîn û analîzên zanistî yên wêjeyî jî vedike. Di vê encamê de, heya roja me gelek xebatên hêja jî hatine kirin. Ev di hejamara weşanxaneyan û pirtukên çapkirî de û kovarên cihêreng de jî xwe dide der. Herweha, di encama vê pirbûna hejmarî de û dewlemendiya naverokî de, asta wêjeya kurdî jî bilind dibe û hêviyên xwînerên kurd jî ji wêjeya ‘baş’ zêdetir dibin. Di vê encamê de, êdî pêwistî bi rexne, analîz û lêkolînên wêjeyî heye. Ji ber vê sedemê komên xwendinê ku ev e zêdetirî du salan e xebatên li ser wêjeya kurdî dimeşînin ku bi vê mebestê hatine gel hev û dest avêtine rexnenasiya wêjeyê û kovareke ku xwerû ji rexne, analîz û lêkolînên wêjeyî pêk tê, çap kirine.

Klûba Xwendinê ya Diyarbekirê û Koma Xwendinê a Qoserê, bi hevkariyeke mezin, vê kovarê diyarî xwendevanên kurd dikin. Di encama vê xebata dûr û dirêj de, hûn ê nivîsên cur bi cur bibînin. Hevpeyvîneke berfireh ku bi rexnegirê kurd, Haşim Ahmedzade re hatiye kirin, ê analîzeke baş be bêguman. Bi taybetî li ser têkiliya civak, wêje û romana kurdî, xwendevanan têr dike.

Ji bilî hevpeyvînê, kovar xwedî mijareke sereke ye ku bi gelek gotaran, li ser mijara “Di Wêjeyê de (Bê)cihûwarî” hûr bûye û ji gelek hêlan ve li ser mekanên ku wêje li ser ava bûye, disekine. Xwîner hem ê çend gotarên ku analîza wêjaya cîhanê dikin hem jî çend gotarên hêja ku di wêjaya kurdî de li ser avakirina mekanê disekinin, bi analîzên kûr bixwînin. Ev beş bi giştî ji neh gotaran pêk tê.

Li gel mijara sereke ya kovarê, gelek gotarên hêja ku li ser wêjeya kurdî ya klasîk û ya nûjen pêk tên jî ciyê xwe di kovarê de girtine. Em hêvîdar in ku di encama xwendina van gotaran de, nîqaşên têr û avakar ê bêne kirin.

Nûbûneke din ku vê kovarê diyarî wêjeya kurdî kiriye jî, pirbûna gotarên wergerê ye. Bi giştî heft gotar ji îngilîzî, frensî û tirkî hatine wergerandin. Û tevahiya wan jî li ser pêwistiya avakirina rexnegiriya kurdî hatine wergerandin. Ji bilî vê yekê, weke beşa dawî di kovarê de, ji bo avakirina tradisyona rexnenasiyê, cî daye klasîkên rexnenasiyê û klasîkên rexnenasiya kurdî ku êdî hêdî hêdî di vî warî de valahiyekê dadigire.

Kovara ku diyar e wê deriyekî nû li rexnegiriya wêjeya kurdî veke, ji niha û pê de, serê çar mehan carekê wê bê çapkirin û mijara dosyayê ya hejmara duyemîn jî “Di Wêjeyê de Avakirina Qerekter û Tîpan”e û li benda her cure rexne û analîzên li ser wêjeya kurdî û ya cîhanê ye. Herweha nivîsên ji zaravayên din jî wê bêne çapkirin.

Ji bo hejmara duyemîn, dema dawî ya nivîsşandinê 10ê adara 2014an e.
Navnîşan: www.wejeurexne.com, wejeurexne@gmail.com

Naverok

-Ji Edîtor
-Kamuran Alî Bedirxan, Edebiyata Welatî
-Mesûd Serfiraz, Di Çapemeniya Kurdî ya Dewra Osmanî de Helbesta Kurdî
-Omer Delîkaya, Çîrokeke nîvcomayî: Şewêş
-Gurgîn Xakî, Qiset û şiûra zimanî di Otobêsa Yunus Eroglu de
-Mihemed Şarman, Di Çîroka Kurdî de Nivîskarî
-Bawer Ruken, Di Romana Kurdî de Çîroka Neteweyî
-Ciwanmerd Kulek, Hurnêrînek Li Çîroka Di Xew De
-Abdullah Çelik, Hîkayeya Bedrîye Topaç “Bero Sûr” de Tenayîye, Alegorî û Metaforî
-Burhan Yek Umran Aran, Dozdeh Nîşe li ser Martînê Bextewer
-Dawid Yeşîlmen, Li ser wêje, civak û romana kurdî bi Haşim Ahmedzade re hevpeyvîn

Dosya: Di Wêjeyê De (Bê)cihûwarî

-D. S. Bland, Di Romanê de Derdora Fizîkî û Çandî-Civakî
-Francesco Marilungo, Xwendineke Geokrîtîk a Li Ser Pêwendiya Kevir û Peyvê an Avahîsazî û Wêjeyê
-Ozlem Galip, Serpêhatiyên Bêcihûwarbûnê: Di Rabêja Romana Kurdî de Wek “Warê Demkî” Diyaspora
-Fahriye Adsay, Bîreweriyeke Birîndar: Bênaviya Welatekî û Bajarên Wê
-Nazan Aksoy, Wêjeya Mişext û Nivîskarekî Kurd: Mehmed Uzun
-Emîn Ebdulqadir, Şî΄rîyeta Cihî di Romanên Sidqî Hirorî de
-Ferzan Şêr, Cîhwarekî Estetîk: Tuwalet
-Îlyas Suvagcî, Di Romana Fawaz Husên ya bi navê Evdo û Çend Bêhnikên Şadiyê de Hêmana Mekanî
-Sonja Galler, Herêma Yoknapatawpha ya W. Faulkner

Atolyeya Rexnenasiyê
-Roger Lescot, Edebiyata Kurdî
-Hevindê Sorî, Edebiyatî Kurdî
-Kovara Wêje û Rexne, Rexnenasên Wêjeyê û Tema
-Platon, İon, Li ser Helbestê
-Pirtûkxane, Amadekar: Bawer Berşev
---
Serkanî: Kulturname
---
کۆڤارا چارمەھی و خوەروو کوردی وێژە و رەخنە، ل دیاربەکرێ ژ ھێلا کۆمەکە خوەندەڤان و نڤیسکارێن وێژەیا کوردی ڤە ھاتە چاپکرن. کۆڤار، ب ھەژمارا خوەیا پێشین، ل پرتووکفرۆشان ل بەندا خوەندەڤانێن خوەیە.

وێژەیا کوردی کو رۆژ ب رۆژ ھەم ژ ھێلا ھەژماری ڤە، ھەم ژی ژ ھێلا ناڤەرۆکی ڤە خوەدی پێشڤەچوونەکە مەزنە، رێ ل بەر لێکۆلین و ئانالیزێن زانستییێن وێژەیی ژی ڤەدکە. د ڤێ ئەنجامێ دە، ھەیا رۆژا مە گەلەک خەباتێن ھێژا ژی ھاتنە کرن. ئەڤ د ھەژامارا وەشانخانەیان و پرتوکێن چاپکری دە و کۆڤارێن جھێرەنگ دە ژی خوە ددە دەر. ھەروەھا، د ئەنجاما ڤێ پربوونا ھەژماری دە و دەولەمەندیا ناڤەرۆکی دە، ئاستا وێژەیا کوردی ژی بلند دبە و ھێڤیێن خوینەرێن کورد ژی ژ وێژەیا ‘باشع زێدەتر دبن. د ڤێ ئەنجامێ دە، ئێدی پێوستی ب رەخنە، ئانالیز و لێکۆلینێن وێژەیی ھەیە. ژ بەر ڤێ سەدەمێ کۆمێن خوەندنێ کو ئەڤە زێدەتری دو سالانە خەباتێن ل سەر وێژەیا کوردی دمەشینن کو ب ڤێ مەبەستێ ھاتنە گەل ھەڤ و دەست ئاڤێتنە رەخنەناسیا وێژەیێ و کۆڤارەکە کو خوەروو ژ رەخنە، ئانالیز و لێکۆلینێن وێژەیی پێک تێ، چاپ کرنە.

کلووبا خوەندنێیا دیاربەکرێ و کۆما خوەندنێا قۆسەرێ، ب ھەڤکاریەکە مەزن، ڤێ کۆڤارێ دیاری خوەندەڤانێن کورد دکن. د ئەنجاما ڤێ خەباتا دوور و درێژ دە، ھوونێ نڤیسێن جور ب جور ببینن. ھەڤپەیڤینەکە بەرفرەھ کو ب رەخنەگرێ کورد، ھاشم ئاھمەدزادە رە ھاتیە کرن،ێ ئانالیزەکە باش بە بێگومان. ب تایبەتی ل سەر تێکلیا جڤاک، وێژە و رۆمانا کوردی، خوەندەڤانان تێر دکە.

ژ بلی ھەڤپەیڤینێ، کۆڤار خوەدی مژارەکە سەرەکەیە کو ب گەلەک گۆتاران، ل سەر مژارا “د وێژەیێ دە (بێ)جھووواری” ھوور بوویە و ژ گەلەک ھێلان ڤە ل سەر مەکانێن کو وێژە ل سەر ئاڤا بوویە، دسەکنە. خوینەر ھەمێ چەند گۆتارێن کو ئانالیزا وێژایا جیھانێ دکن ھەم ژی چەند گۆتارێن ھێژا کو د وێژایا کوردی دە ل سەر ئاڤاکرنا مەکانێ دسەکنن، ب ئانالیزێن کوور بخوینن. ئەڤ بەش ب گشتی ژ نەھ گۆتاران پێک تێ.

ل گەل مژارا سەرەکەیا کۆڤارێ، گەلەک گۆتارێن ھێژا کو ل سەر وێژەیا کوردییا کلاسیک ویا نووژەن پێک تێن ژی جیێ خوە د کۆڤارێ دە گرتنە. ئەم ھێڤیدارن کو د ئەنجاما خوەندنا ڤان گۆتاران دە، نیقاشێن تێر و ئاڤاکارێ بێنە کرن.

نووبوونەکە دن کو ڤێ کۆڤارێ دیاری وێژەیا کوردی کریە ژی، پربوونا گۆتارێن وەرگەرێیە. ب گشتی ھەفت گۆتار ژ ئینگلیزی، فرەنسی و ترکی ھاتنە وەرگەراندن. و تەڤاھیا وان ژی ل سەر پێوستیا ئاڤاکرنا رەخنەگریا کوردی ھاتنە وەرگەراندن. ژ بلی ڤێ یەکێ، وەکە بەشا داوی د کۆڤارێ دە، ژ بۆ ئاڤاکرنا ترادسیۆنا رەخنەناسیێ، جی دایە کلاسیکێن رەخنەناسیێ و کلاسیکێن رەخنەناسیا کوردی کو ئێدی ھێدی ھێدی د ڤی واری دە ڤالاھیەکێ دادگرە.

کۆڤارا کو دیارە وێ دەریەکی نوو ل رەخنەگریا وێژەیا کوردی ڤەکە، ژ نھا و پێ دە، سەرێ چار مەھان جارەکێ وێ بێ چاپکرن و مژارا دۆسیایێیا ھەژمارا دویەمین ژی “د وێژەیێ دە ئاڤاکرنا قەرەکتەر و تیپان”ە و ل بەندا ھەر جورە رەخنە و ئانالیزێن ل سەر وێژەیا کوردی ویا جیھانێیە. ھەروەھا نڤیسێن ژ زاراڤایێن دن ژی وێ بێنە چاپکرن.

ژ بۆ ھەژمارا دویەمین، دەما داوییا نڤیسشاندنێ ١٠ێ ئادارا ٢٠١٤انە.
ناڤنیشان: ووو.وەژەورەخنە.جۆم، وەژەورەخنە@گمال.جۆم

ناڤەرۆک

-ژ ئەدیتۆر
-کاموران ئالی بەدرخان، ئەدەبیاتا وەلاتی
-مەسوود سەرفراز، د چاپەمەنیا کوردییا دەورا ئۆسمانی دە ھەلبەستا کوردی
-ئۆمەر دەلیکایا، چیرۆکەکە نیڤجۆمایی: شەوێش
-گورگین خاکی، قسەت و شوورا زمانی د ئۆتۆبێسا یونوس ئەرۆگلو دە
-مھەمەد شارمان، د چیرۆکا کوردی دە نڤیسکاری
-باوەر روکەن، د رۆمانا کوردی دە چیرۆکا نەتەوەیی
-جوانمەرد کولەک، ھورنێرینەک ل چیرۆکا د خەو دە
-ئابدوڵاھ چەلک، ھیکایەیا بەدرییە تۆپاچ “بەرۆ سوور” دە تەنایییە، ئالەگۆری و مەتافۆری
-بورھان یەک ئومران ئاران، دۆزدەھ نیشە ل سەر مارتینێ بەختەوەر
-داود یەشیلمەن، ل سەر وێژە، جڤاک و رۆمانا کوردی ب ھاشم ئاھمەدزادە رە ھەڤپەیڤین

دۆسیا: د وێژەیێ دە (بێ)جھووواری

-د. س. بلاند، د رۆمانێ دە دەردۆرا فزیکی و چاندی-جڤاکی
-فرانجەسجۆ مارلونگۆ، خوەندنەکە گەۆکریتیکا ل سەر پێوەندیا کەڤر و پەیڤێ ئان ئاڤاھیسازی و وێژەیێ
-ئۆزلەم گالپ، سەرپێھاتیێن بێجھووواربوونێ: د رابێژا رۆمانا کوردی دە وەک “وارێ دەمکی” دیاسپۆرا
-فاھریە ئادسای، بیرەوەریەکە بریندار: بێناڤیا وەلاتەکی و باژارێن وێ
-نازان ئاکسۆی، وێژەیا مشەخت و نڤیسکارەکی کورد: مەھمەد ئوزون
-ئەمین ئەبدولقادر، شی΄رییەتا جھی د رۆمانێن سدقی ھرۆری دە
-فەرزان شێر، جیھوارەکی ئەستەتیک: تووالەت
-ئیلیاس سوڤاگجی، د رۆمانا فاواز ھوسێنیا ب ناڤێ ئەڤدۆ و چەند بێھنکێن شادیێ دە ھێمانا مەکانی
-سۆنژا گاڵەر، ھەرێما یۆکناپاتاوپھایا و. فاولکنەر

ئاتۆلیەیا رەخنەناسیێ
-رۆگەر لەسجۆت، ئەدەبیاتا کوردی
-ھەڤندێ سۆری، ئەدەبیاتی کوردی
-کۆڤارا وێژە و رەخنە، رەخنەناسێن وێژەیێ و تەما
-پلاتۆن، İئۆن، ل سەر ھەلبەستێ
-پرتووکخانە، ئامادەکار: باوەر بەرشەڤ

---